Open brief aan gemeente Wijchen over teleurstellende invulling burgerparticipatie

Wijchenaar Pieter van der Have is zeer teleurgesteld over de wijze waarop betekenis wordt gegeven aan burgerparticipatie en de ten gevolge hiervan verlammende uitwerking op de lokale politiek. In een open brief aan de gemeenteraad en het college van Burgemeester en Wethouders van Wijchen beschrijft hij zijn teleurstelling.

“De gemeente Wijchen heeft duurzaamheid hoog in haar vaandel staan. Zo is in het coalitieakkoord opgenomen om als Wijchen in 2040 energieneutraal te zijn. Hierbij hoort ook het overgaan op duurzame vormen van energie. En dan is windenergie onmisbaar om de transitie naar energieneutraliteit en onafhankelijkheid van fossiele brandstoffen te maken binnen afzienbare tijd. Op dit moment is windenergie namelijk de meest voor de hand liggende vorm van duurzame energie, vanuit bijvoorbeeld kosten/baten bezien, om flinke stappen te zetten.”

Deze tekst is overgenomen van de website van de gemeente Wijchen en dreigt door recente ontwikkelingen niet alleen inhoudsloos maar tevens krachteloos te worden. Hoe kom ik tot deze conclusie?

De afgelopen twee jaren heb ik met meer dan gewone aandacht de ontwikkelingen gevolgd in Wijchen rondom het thema duurzaamheid en dan met name betreffende een mogelijke introductie van windmolens op het Wijchens grondgebied. Ik heb gekeken naar het acteren van het college van B&W, de gemeenteraad, projectontwikkelaars (voor alle duidelijkheid, ben ik zelf niet) en leefbaarheidsgroepen. Ik ben zeer teleurgesteld over de wijze waarop betekenis wordt gegeven aan burgerparticipatie en de ten gevolge hiervan verlammende uitwerking op de lokale politiek.

Ik mag me ruim 15 jaar professioneel bezighouden met medezeggenschap en participatie* en maak me zorgen over de manier waarmee hier in de gemeente Wijchen invulling aan wordt gegeven.

Om bovenstaande te illustreren zal ik in mijn betoog refereren aan de kwestie windenergie hoewel ik duidelijk wil stellen dat we het hebben over een algemeen probleem en veel meer omvattender dan enkel de kwestie rondom windenergie.

In Nederland kennen we sinds 2002 een duaal stelsel voor gemeenten waarbij beleid en uitvoering van elkaar gescheiden zijn. Dit was ontstaan vanuit een streven naar meer transparantie en minder torentjes c.q. achterkamertjes overleg. De raad als beslissend orgaan, het college met wethouders als portefeuillehouders en vakspecialisten die boven de politieke partijen staan en onafhankelijkheid nastreven. Een systeem van scheiding der machten.

Met veel publicitair vertoon zijn door de politieke partijen in aanloop naar de gemeenteraadverkiezingen 2 jaar geleden ambities en verkiezingsprogramma’s bekendgemaakt. Hier hebben de burgers als kiezers zich via het uitbrengen van hun stem mee kunnen vereenzelvigen waardoor een gewogen zetelverdeling in de raad tot stand is gekomen. Deze ambities tezamen zijn na beraad en overleg tussen raadsleden opgenomen in een coalitieakkoord; een akkoord dat mag rekenen op de steun van de bevolking.

Nu ben ik zelf een groot voorstander van inspraak maar de manier waarop het er in Wijchen aan toe gaat is niet alleen merkwaardig maar ook nog eens stuitend en ondemocratisch. Dat er in belangrijke kwesties zoals die van introductie van windmolens voor de opwekking van duurzame energie of het massaal plaatsen van zonnepanelen voeling wordt gehouden met wat de burgers willen, is een goede zaak. Echter, voor mij is het onbestaanbaar en onacceptabel dat leefbaarheidsgroepen zoals die in Wijchen zijn opgericht, politieke ambities kunnen dwarsbomen die hun weerslag hebben gekregen in een coalitieakkoord en welke vertaald zijn in specifieke plannen aangaande duurzaamheid.

Leefbaarheidsgroepen zijn niet democratisch en verwoorden in het beste geval datgene wat slechts een deel van de bevolking wil. Er is geen mandaat, er zijn geen verkiezingen, er vindt zelden achterbanraadpleging plaats. Vaak ontbreekt het ook nog aan een heldere structuur. Van vertegenwoordiging van wat wij als burgers willen, kan daarom onmogelijk sprake zijn. Er is verder geen enkele opdracht aan leefbaarheidsgroepen om conform een verkiezingsprogramma invulling te geven aan het gemeentelijk beleid.

En niets ten nadele van de mensen die zitting hebben in de leefbaarheidsgroepen. Het zijn doorgaans zeer betrokken burgers die zich primair als taak hebben gesteld de buurt leefbaar te houden. En dat is een hele goede zaak. Inspraak over de locatie van speeltoestellen, de inrichting van woonerven, een goede verlichting van de wijk en dergelijke zijn zaken die op hun bordje thuis horen.

Het oordelen over de inrichting van onze samenleving als het gaat om grote maatschappelijke vraagstukken met als voorbeeld benutting van duurzame energie in het streven naar een 100% energieneutraal Wijchen in 2040, hoort hier pertinent niet thuis. Daar hebben de burgers hun politieke leiders voor gekozen die uiteraard met begrip voor wat er in de samenleving leeft, het beleid bepalen en in het algemeen belang de kaders stellen binnen welke het college dat beleid kan (laten) uitvoeren.

In het voorbeeld van benutting van duurzame energie maken de raad en het college zichzelf schijnbaar bewust overbodig. Als een werkgroep die de vertegenwoordiging vormt van slechts een klein deel van de bevolking een “ gedragscode windenergie” schrijft die vervolgens aangenomen wordt en beleidsstukken en coalitieprogramma’s van de raad overruled, dan wordt er op deze manier wel een heel bijzondere invulling gegeven aan lokaal bestuur. Het wordt op die manier dan de minderheid die voor de meerderheid mag beslissen.

Het meenemen van zinvolle argumenten uit een advies van een werkgroep is iets heel anders dan het compleet overnemen van een gedragscode die onze gemeente voor jaren op achterstand plaatst als het gaat om inzetten van duurzame energiemaatregelen.

Ik vraag me dan ook af hoe het er in toekomstige kwesties aan toe zal gaan. Denk aan besluiten die moeten worden genomen aangaande de vestiging van nieuwe bedrijven op Wijchens grondgebied, de komst van biogasvergistingscentrales, het toelaten van een Asiel Zoekers Centrum op Wijchens grondgebied, de aanleg van infrastructurele voorzieningen als snelwegen en zendmasten, enz.

Laat de Wijchense politiek het dan ook over aan een aantal betrokken -, maar mogelijk overbezorgde en eenzijdig geïnformeerde burgers in “leefbaarheidsachtige werkgroepen” om zich over dit soort kwesties te buigen en daarin te beslissen? Dit terwijl een grote groep anderen die mogelijk een heel andere mening zijn toegedaan en die ook actief bijdragen aan het in het stand houden van onze lokale economie maar die zich niet hebben verzameld in een collectief, niet gehoord worden?

Wordt dit dan een generaal pardon om onder het mom van “draagvlak verkrijgen” over te gaan tot de orde van de dag en dan uit veiligheid maar niets te doen? Als dat zo is dan is dat voor mij het definitieve eind van het democratisch bestuur en wens ik hier op geen enkele manier meer steun aan te hoeven verlenen.

Laat ik nogmaals kort aangeven hoe het naar mijn mening zou moeten gaan. Wat u er vervolgens mee doet is aan u.

Laat raadsleden voeling houden met de maatschappij door zich te laten informeren welke belangen er zijn voor zowel burgers als bedrijfsleven. Maak een inschatting van de gevolgen die politieke besluiten hebben voor de regio en de gemeente in het bijzonder. Praat met mensen om een oordeel te vormen en weeg alle belangen. Maar neem zelf besluiten en hak zelf knopen door met de kans dat sommige kiezers u daarna niet meer zo aardig vinden of het tegenovergestelde, u zullen prijzen voor uw daadkracht. In de raad zitten betekent verantwoordelijkheid nemen, de rug te rechten en te staan voor een gezamenlijk ingenomen standpunt. Bij de volgende verkiezingen zal wel blijken of men uw optreden heeft kunnen waarderen. U weet ook wel dat het zitten in de raad er niet enkel is om het pluche warm te houden. Voer consistent beleid dat ook uitvoerbaar is en dat getuigt van een heldere visie en daadkracht. Ik wens u allen veel wijsheid.

Pieter van der Have

Sinds 2009 burger van Wijchen